×

Positienota

Monetair beleid

Corona Coalitie

19 november 2020

Uitzonderlijke uitgaven als gevolg van de huidige crisis en overheidsinvesteringen voor een rechtvaardige transitie moeten in de tijd worden gespreid en vereisen dat staten leningen aangaan. Het IMF voorspelt dat de overheidsschuld in 2020 het hoogste historische niveau in verhouding tot het BBP zal bereiken, zowel in de ontwikkelde als in de ontwikkelingslanden. De Belgische overheidsschuld zal in 2020 120% van het BBP bedragen.

Het expansieve monetaire beleid van de centrale banken, die massaal schulden van overheden en bedrijven overkopen van banken en andere beleggers, heeft tot gevolg dat de rentetarieven worden verlaagd en dat de regeringen hun overheidstekorten tegen zeer gunstige tarieven kunnen financieren. Maar dit beleid behandelt de schulden van overheden en bedrijven op een ongedifferentieerde en onvoorwaardelijke manier, met het risico dat vervuilende activiteiten worden ondersteund en financiële zeepbellen en ongelijkheden worden aangemoedigd. Bovendien dreigt de stijging van de overheidsschuld een terugkeer naar bezuinigingen te rechtvaardigen.

Daarom is het noodzakelijk om verder te gaan door dit expansieve monetaire beleid expliciet te onderwerpen aan een doelstelling van beheersing van de kosten van overheidsleningen en het sturen van particuliere geldstromen naar doelstellingen van duurzame ontwikkeling, zodat het de opbouw van een rechtvaardige, duurzame en veerkrachtige „post-wereld” bevordert:

  • Herziening van het mandaat van de ECB: De EU dient te verduidelijken dat de doelstellingen van volledige werkgelegenheid, koolstofneutraliteit en financiële stabiliteit voor de ECB even belangrijk zijn als prijsstabiliteit.
  • Kwijtschelding van door centrale banken aangehouden schulden: Door de ECB aangekochte staatsobligaties worden op de balans van de ECB aangehouden. Gemiddeld is ongeveer een kwart van de overheidsschuld van de lidstaten in handen van de ECB, die vóór de crisis 20% van de Belgische schuld (d.w.z. 80 miljard euro) in handen had en tegen eind 2020 bijna een kwart ervan zou moeten hebben. De ECB zou kunnen besluiten de overheidsschuld geheel of gedeeltelijk kwijt te schelden en de achtergelaten vorderingen door te schuiven. De beslissing om de schulden van een lidstaat bij de ECB te annuleren kan genomen worden in functie van de tekorten voor de financiering van urgente sociale en ecologische noden. De bedragen die de lidstaat uitspaart door schuldenkwijtschelding moeten omgezet woren in publieke investeringen om deze sociale en ecologische noden te financieren, onder andere voor het financieren van de Europese Green Deal.
  • Eeuwigdurende schuld: De ECB heeft bij het begin van de corona-crisis een nieuw programma gelanceerd om de schulden van lidstaten en grote bedrijven op te kopen. De ECB zou zich ertoe kunnen verbinden de overheidsschuld voor onbepaalde tijd op de balans te houden door een nulrente te garanderen, om deze om te zetten in de facto eeuwigdurende niet-terugbetaalbare schuld. De schuld blijft bestaan en kan als alibi dienen voor een eeuwigdurende begrotingsdiscipline. Om dit te voorkomen moet de eeuwigdurende schuld worden uitgesloten bij het berekenen van de schuldendrempels die gebruikt worden voor de Europese begrotingsregels. Griekenland, dat van het eerste programma voor de terugkoop van overheidsschuld was uitgesloten, zou meer van het nieuwe programma moeten profiteren.
  • De groene munt: De Europese Centrale Bank (ECB) kan door de Europese Investeringsbank (EIB) uitgegeven nulrente-obligaties kopen voor de financiering van milieuprojecten in de lidstaten. Aangezien de ECB bij de vorige kwantitatieve versoepeling (opkopen van overheids- en bedrijfsschulden) al 2600 miljard euro heeft geïnjecteerd tussen 2015 en 2018, zou zij alleen oude, aflopende obligaties moeten vervangen door nieuwe, door de EIB uitgegeven milieuobligaties om de middelen te heroriënteren naar de financiering van een rechtvaardige ecologische transitie, zonder dat er nieuw geld wordt gecreëerd.
  • Integratie van klimaatrisico’s: overheden moeten financiële activa die betrekking hebben op de meest vervuilende sectoren uitsluiten van herfinancieringsprogramma’s van banken, de kapitaalvereisten van banken aanpassen aan de ecologische duurzaamheid van de gedane investeringen en ervoor zorgen dat elk financieel product dat door een bank aan haar klanten wordt aangeboden aan strenge duurzaamheidscriteria voldoet.
  • Ondersteuning van de ontwikkelingslanden: uitgifte van SDRs om de ontwikkelingslanden van liquiditeiten in vreemde valuta te voorzien, onvoorwaardelijke kwijtschelding van schulden van de ontwikkelingslanden in 2020 en instelling van een eerlijk en transparant multilateraal mechanisme voor de herstructurering van de staatsschuld.